Jiqsum

Sa xivej gejr mižagna ičij ješemišejxhi jixha. Jedis mana jikkan jixha, adijs jedijle gejr. Sa jäqqe adjee ženi xıdılıs čäran kʼatʼar ivijxhu, man ičijs gejd qʼabıljxha, hämmaše aljaʼas ıkkijkın. Manģe gırgınanģä man kʼatʼar aljaʼa ıxha, mančilj alla gırgınģve Čärana Kʼatʼar on haʼa gibğıl.  Sa jäqqe jedjee maxxhvarabi haʼu ičijkʼle ejhen: "Hejra jekʼne adijsqa mana čʼırijxhana. Maxxhvarabı ıkkee, qʼıšna tʼoppij vukkee. İlejkke čʼalaqa iljmejzar šavukvažad jušen himejʼa."   Čʼärana Kʼatʼar jedijle kʼırı gjaqqana ičij jixha, mana jäqqılqa qiğijčʼes häzirijxha, adijsqa harkʼınna. Adij medni xivejʼar ješemišejxhenij. Jäqqa mana ijkaranģä manģısqa umulj qizaaxa. Umuljus mana ejxhvanas jikkijkına, amma qäbqʼınna, mančike jakʼvbišin sesbi kʼanenče qää ıxha.  Mančin qijghan: "Njaqane vu ääna, Čʼärana Kʼatʼar?" İčijsse čʼalaga ilejzaras, šavukvažad jušen hidejʼas kʼelidxınijn žavab qelen: "Adijsqa jiqqä. Maxxhvarabı, qʼıšna tʼoppij ıkkejkka." "Jiğna adij äqʼä...

Зы са-кьоӏдле йигъна гьихъа йизди ишни утагъейхъа йизди ушагъааршина хаӏрна йичу¹ хъортӏул. - Гийъре, Юлия Васильевна, - зы манкъыкӏле ивгьо. - Дора доннух гьыӏсабаъас. Вас пыл лезимда ихьес, амма гъу ненкеджад эйгье деш... Иштте... Ши вузас хьебцӏалʼ манатва джувабылхъа хъабы... - Ёкьцӏалʼва…  - Деъиш, хьебцӏалʼва... Зы одкӏунний. Зы ушагъааршди хаӏрни йичуйс гьаӏммаше хьебцӏалʼ манатний гьоолена. Иштте, гъу кьоӏбле вузна инаа гудʼмишийхьа... -  Кьоӏбле вазий хьодле йигъ… - Быкырна кьоӏбле ваз... Зы маӏхуӏдний одкӏун. Ман йихьцӏалʼ манат эйхьи. Манчике ючӏуӏдле ваджар акӏанаъийннкъаӏ... Гъу Коляйква ваджарбына машкьулейхьа деш, гойне хьебыдле байрамын йигъ ыхьа…      Юлия Васильевна чӏаӏра хъийхьа, амма джувабыд ивгьо деш!..  - Хьебыдле байрамын йигъ акӏанаъийнкъаӏ йицӏыкьваӏб манат воохьи... Ёкьудле йигъна Коля чӏырра ыхьа, дарсбы ыхьа деш... Гъу садджу Варейква машкьулийхьа... Хьебыдле йигъна йигъын силибы ыкӏар ыхьа, йыӏкьыӏгьийле хъийгъа машкьулийхьа д...

Йаӏххъыле мыссына суӏва къадахьван вухьа. Манчикӏле йивулʼ бирданба къоӏн къоодже. Къоӏн хъаӏбкьыӏн цӏир гьааъа. Суӏва матувхьана хьинне хъивхьа эйгьи:  – Зы мусаджаб фыкыррамишвухьа деш, къоӏнаарше улеббишиква цӏир гьаъава.  – Няъасне улеббишиква? – къоӏн цимис хьивхьа. – Зы гыргынче хьинне цӏир гьааъа: магар вакӏле наӏхуӏдее йизын кӏухь' аахъа къедже дишее? – Гъу маӏхуӏб фыкыррамишоохье. Гивчӏе чӏиелхъа, зы йигъын улеббы гядхас, вакӏле къаджесын зы хъобкуба вобна: хьулени йаӏххъе гӏалʼ аахъе гьаӏрай вухьес деш.  – Гъу зы оохьанас дишде? – гичӏиква къоӏнан хъийгӏан.  — Гьиджоне гъу эйгьи, зы шаца джад кӏынʼ гьаъу къоӏнааршик' хъидёотӏасва, агар зы хъоотӏее джигайлʼ хъивкӏедже.      Къоӏныс чина хъобкувалла гьагвас вуккийкын, суӏвайлхъа инанмишвухьа, йивуле чӏиелхъа гёочӏи. Суӏвайн садджу гьаман гозетяъа вухьа, даӏргьаӏл силибишква мана авхъааххъа.      Къоӏнан эйгьи: – Хъивкӏуна зы, аӏкӏелʼ дешда, суӏвайлхъа инанмишивхьес воохьейе. Гойн...

Cuvulj. Mıkʼaalla qootʼu jivaaršini tʼelebišis,  Ģïlen čüvan rang ģïbı qixha. Äqʼänanče qöö mıkʼan mıcbı, Jizdab mekʼvalla qʼäs qivxha. Adkʼın jizın žitʼan senbı, Sa jäqqe zınar mekʼvna ıxha. Mekʼvallike häšde axu häšbı,  İljojkʼalni jikʼike ģaje qixha.  Ïmreqad xädda vod jäqbı, Sa žar jäqqılj zı dexha.

Sa jäqqe čʼalaga umulj, süva, dadal qizaxxa. Manbı xav dena ıxha, ješemišexhesın žiga tʼabalj haʼa gidğıl. Süvajn ejhi: "Ši gırgıda xajbı dešinbı vodunbı. Dora sanad ješemišxhes, sa xiv aljaaʼas." "Näxübne ši mana haaʼas?" umuljenij dadalan qijghan. Süvajn žavab helen: "Umuljen osbı adles, zı užağ qaaʼas, dadalınıd mičʼäd-mičʼäd üʼülijʼü haʼas. İnsanaaršikʼle kuma ģažes, dadalan hookʼij ģajixxhes, manbiše ivhesın ši sa xiv vob aljavʼu." Umulij dadal razexhi. Qijğijni jiğılj umulj osbı saʼas habkʼın, süvä dadalılqa ģobkʼul bïtj qodxu. Umulj sabkʼılmaa ģoože jivulj dadal bïtj dena. "Vak hižon ıxha?" umuljen qijghan. Dadalan minčikva ıxhajnbı ejhenģä umul süvälqa ģadabxhun silibišikva avqu sa-kʼılna him avxu bïtj qoxas. Süvä ģirağılqa ģadabxhun ejhi: "Hoʼo, ši sana-sančin bïttjer qodaxhee manke xiv musažab aljaaʼas deš!" Barišmišebxha manbı med sanad ješemišexhi gidğıl. Umuljen osbı adajle, süvä cʼajiqa iljaakka, dadalan mičʼäd-mičʼäd üʼül...