"Кӏылна чагьзадэ" Антуан дэ Сэнт Экзюпери

 

I

Захъад йихьыдле сеннанкъаӏ закӏле “Табиатни гьаӏкӏей хъодкуйн гьекаебы” донани китабей, няе инсанын хылʼ хъидётӏуйни чӏалагбишди гьаӏкӏей одкӏун, са таъаӏджибнана шикилʼ къавджу. Шикилей хаӏбни хочейн са гьаӏйван кӏёогъаӏ вухьа. Инаӏхуӏбий мана цӏыцӏавъу:

Китабей одкӏун ыхьа: “Хаӏбни хочейн чина кӏон быкырба гидёочӏу кӏёогъаӏ. Гойне манчиссе ыӏгъывкарас даӏхаӏву, са сура сенна къивийсанна, обхьунна быкырба гьаӏзмаъасдимей.”

Зы чӏалагни мааджарани ыӏмырни гьаӏкӏей хаӏрра фыкыррамишхьа. Рангбынани кьаламбишиква зынаб йизда цӏеббийна шикилʼ цӏыцӏавъу. Йизда сабъэсда шикилʼ манчик акар вухьа:

Зы гьавъуна иш чӏекӏынбишикӏле гьаагу, хъийгӏан хъаӏкьаӏн дешей манбы.

Манбише джаваб хъиво: 

“Няъасне шас кьаччийле хъааӏкьаӏнас вуккан?”

Зы цӏыцӏавъуна  шикилʼ кьаччийна деш вухьа. Мана хаӏбни хочейн фил кӏёбгъуӏна шикилʼний. Чӏекӏынбишис башдадехьайке зы мебна цӏыцӏавъу, хаӏбни хочейни абна шикилʼ. Манбы гьаӏммаше башдаъас вуккан. Йизда кьоӏбъэсда шикилʼ манчик акарба вухьа: 

Ини йаӏххъе закӏле чӏекӏынбише ивгьо хаӏдни хочебишин аанчен, къаанчен шикилʼбы къирагъылхъа гиххьы, вахт джогърафиейс, таарихыс, арифметикайс, ойкӏанни къайдабишис сарф гьеэъэ. Манчиле хъийгъа зы, йихьыдле сеннанкъаӏ, рассам ыхьайке сакӏалаъуна. Цӏыцӏавъуйни сабъэсди, кьоӏбъэсди шикилена угъурдешваллайн зы йикӏ дена хъаъу. Чӏекӏынбишис мусаджад гьидчуд башдадехьен, ушагъаршис гейд дагъамда вод чӏекӏынбишис гьаӏммаше карбы башдаъас.

Маӏхуӏб манке зы мебна пеше къаӏвхуӏ. Зас аэропланбы гьаъиккас хаӏд хъихьа. Дюнейни гыргыни сурабишилʼ ыхьана. Джогърафиейн зас хаӏдын кумаг гьаъу. Са иляккийква закӏле ацӏа ыхьа авуд Чин дешхье Аризона. Хаӏмде гягьархьвей маӏхдуӏн ацӏаалʼ гейд файданан водун. 

Засхъа ини ыӏмрей джидди чӏекӏынбы хаӏбба хъизааххы. Зы хаӏрра чӏекӏынбишди аӏрей ешемишхьа. Закӏле манбы некке кӏанени сурале къавджу, амма манчике манбишди гьаӏкӏей йизда фыкыр бадал девхьана. 

Засхъа хаӏрна хъизаххыйнкъаӏ, зы манкъукӏле йизда сабъэсда гьивааджуна шикилʼний гьагвана. Закӏле ацӏахьес ыккийкын мани инсаныс гьиджоохьед башдахьее. Амма манбише гьаӏммаше са джавабний хъелен: 

“Мана кьаччий воб.” 

Манке зы манбишиква не хаӏдни хочебишди, не чӏалагбишди, не хаӏнебишди гьаӏкӏей юшен гьидяъу. Зы зыджар манбишди дараджайлхъа гёйтӏал ыхьа. Зы манбишиква бриджни, голʼфни, политикӏайни, кӏалстукӏни гьаӏкӏейни юшен гьаъана. Чӏекӏынбы гейб разийба вухьа зы хьинне хъодкуйни фыкырбишиквани адамийква танышывхьаву.